9

09 ноября 2018 в 10:11

ААТТАР, ААТТАР…

Дьокуускай куоракка сорох култуура кииннэрин ааттарыттан киһи сонньуйан ылар…

Чэ, холобур, Саха академическай театра уһулуччулаах общественнай, политическай деятель, саха сэбиэскэй литературатын төрүттээччи, тыл үөрэхтээҕэ Былатыан Ойуунускай (Платон Алексеевич Слепцов-Ойуунускай) аатын сүгэр…

Сүнньүнэн сөп курдук буолан баран… дьиҥинэн, Саха театрын аҕалаатар аҕата, саха литературатын төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ – Алампа (Анемподист Иванович Софронов) буолар ээ… Кини тэрийбит Национальнай труппата хара маҥнайгыттан атаҕар турарыгар бастакы пьесалар, инсценировкалар, испэктээктэр Алампа айымньыларынан туруоруллубуттара! Кини тус бэйэтэ үлэлээн, туруорсан, оонньуур дьонун булан-талан театрга маҥнайгы испэктээктэр оонньоммуттара… Сахалартан бастакы уһулуччулаах драматург, үрдүк талааннаах поэт Алампа буолар …
Билигин Ойуунускай уулуссатын устун хааман иһэн «Муус Хайа» диэн ааттаах ресторан-дьиэ таһыгар киэҥ сиргэ тиийэҕин. Бу манна Ойуунускай бэйэтин уулуссатыгар пааматынньыгын аҕалан туруордахха (билигин турар миэстэтэ соччо табыгаһа суох…) – Ойуунускай болуоссата баар буола түһэр! Аны баара-суоҕа 50 миэтэрэлээх сиргэ бэйэтэ тэрийбит, аҕалаатар аҕата буолбут Тыл, литература уонна история института (билигин Гуманитарнай чинчийиилэр институттара. – Ред.) турар! Хомолтолооҕо диэн, кини института кини аатын сүгэ илигэ!
Быйыл (2018 с.) сэтинньи 11 күнүгэр улуу киһибит Былатыан Ойуунускай 125 сылын бэлиэтээри олоробут… Саатар үбүлүөйүнэн сибээстээн аатын институтугар иҥэриэххэ – туруорсуохха! Эдэр, эрчимнээх аҕа баһылыкпыт – Ил Дархан Айсен Николаев бу кэскиллээх, махталлаах дьыаланы өйүүрэ буоллар. Бу уустук боппуруос быһаарыллар түбэлтэтигэр, (федеральнай институт буолан турар) улахан кыайыыны норуот үөрэ-көтө көрсүө этэ…
Биир улахан театрбыт – Опера уонна Балет театра Суорун Омол­лоон (Дмитрий Кононович Сивцев) аатын сүгэр. Оттон саха бастакы профессиональнай композитора Марк Николаевич Жирков аатын сүгэр биир да култуура киинэ баччааҥҥа диэри суоҕа биһигини үүйэ-хаайа тутар…
Биир-икки сыллааҕыта өрөспүүбүлүкэ оччотооҕу Ил Дархана Егор Афанасьевич Борисов биир тыһыынча миэстэлээх култуура киинэ Дьокуускай куоракка тутулларын туһунан этэн турар… Дьэ, оччоҕо Марк Жирков аатын ол тутуллуохтаах кииҥҥэ иҥэрэллэрэ буоллар, олус үөрүүлээх, сөптөөх быһаарыы буолуо этэ! Ити инникигэ эрэнэн этиллэр…
М.Ф. Габышев аатынан Национальнай художественнай музей дьиэтэ сэбиэскэй кэм саҕана типография этэ, дойдубут бастакы космонавт-летчигын – Юрий Алексеевич Гагарин аатын сүгэрэ. Билигин улахан типографиялар, Бэчээт дьиэтэ бааллар… Саха сиригэр маҥнайгы типографияны норуокка биллэр общественнай, политическай деятель Василий Васильевич Никифоров – Күлүмнүүр П.А. Кушнарев диэн атыыһыттыын кыттыһан, үптэрин-харчыларын холбоон, типографскай массыынаны (“Американка” система) атыылаһан, Саха сиригэр аан маҥнайгы “Якутский край”, “Саха дойдута”, кэлин “Саха олоҕо” хаһыаттары таһаарбыттара. В.В. Никифоров хаһыат таһаа­рааччыларга быһаччы үлэлэ­ригэр көмөлөһөрө, бэйэтэ суруйбут ыстатыйаларын та­һаартарара. Кини норуотун туһугар, саха олоҕун сырдатар, өйүн-санаатын уһугуннарар хайысхалаах үлэтин сыаналаан туран, В.В. Никифоров аатын Бэчээт дьиэтигэр эбэтэр улахан типографияҕа иҥэрдэххэ?..
Бу күннэргэ Дьокуускай аэропордун хайдах ааттыыбыт диэн санаа атастаһыыта буола турар. Саха биир улуу хочото былыргыттан ааттанар (историческай) сирин-уотун аатын иҥэрдэххэ – “Туймаада” диэн? “Олоҥхо” диир арыый тутах соҕус, тоҕо диэтэххэ, төһө да улахан суолталаах литературнай айымньы – шедевр буолбутун иһин, арыый атын хайысхалаах. «Олоҥхо театра» баар…
Бу санаа атастаһыытын курдук суруйдум.

Историк
Геннадий Степанов.