251

25 декабря 2015 в 16:59

Оскуолалары медицина өҥөтүнэн хааччыйыы хайдаҕый?

Баар итэҕэстэри туоратар инниттэн сокуону көҕүлээһин ирдэнэр Ахсынньы 21 күнүгэр Ил Түмэҥҥэ парламент наукаҕа, үөрэххэ, культураҕа, сонуну киэҥник тарҕатар ситимнэргэ уонна доруобуйа харыстабылыгар, социальнай көмүскэлгэ, үлэҕэ, дьарыктаах буолууга сис кэмитиэттэрэ холбоон тэрийбит «төгүрүк остуоллара» ыытылынна. Тэрээһиҥҥэ оскуолалары медицинскэй хааччыйыы боппуруоһун тула кэпсэттилэр.

«Төгүрүк остуолу» Ил Түмэн наукаҕа, үөрэххэ, культураҕа уонна сонуну киэҥник тарҕатар ситимнэргэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева салайан ыытта.

Анал кабинет баар эрээри

Күндү ааҕааччы, сэбиэскэй кэмҥэ оскуолаларга медицинскэй үлэһиттэр хайа оҕо туга ыалдьарын чуо билэллэрин өйдүүр буолуохтааххын. Этэргэ дылы, эмчиттэр оҕону эккирэтэ сылдьан эмтииллэрэ-томтууллара, битэмииннэринэн хатаҕалыыллара. Вакцинацияны таһынан сэрэтэр үлэни ыыталлара.
Оттон билигин хартыына хайдаҕый? Өрөспүү­бүлүкэбитигэр 632 оскуола баарыттан, 572-гэр (90,5%) медицинскэй кабинет үлэлиир эбит. Итинтэн анал үлэни ыытар бырааптаахтара (лицензиялаахтара) — 225 (39.3%) эрэ. Оттон 680 оҕо саада баарыттан, 607-гэр кабинеттаахтар, итинтэн лицензиялаахтара — 321.
«Российскай Федерацияҕа гражданнар доруобуйаларын харыстабылын төрүттэрин туһунан» федеральнай сокуоҥҥа этиллэринэн, оҕо тэрилтэлэригэр медицинскэй өҥөлөр доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэринэн эрэ оҥоһуллуохтаахтар. Ол иһин билигин сорох оскуолалар медицинскэй тэрилтэлэри кытта дуогабар түһэрсэн үлэлии сылдьаллар. Эбэтэр анал лицензиялаах буоллаҕына, оскуола бэйэтэ эмчити тутан үлэлэтиэн сөптөөх.
Онон бу хайысхаҕа биир сүнньэ суох үлэ бара турар. Икки аҥы хайа тардыһыы барар. Оттон итинник арахсыы баар буолла да, үлэ түмүгэ да сол курдук таһаарыыта суох буолар.
Урукку курдук эмчит күнү быһа оскуолаҕа олорбот. Оҕолорго вакцинация уонна медицинскэй көрүү эрэ оҥороллор.

«Суһал көмөнү» — 524-тэ

Ити баар итэҕэс туохха тиэрдэрий? Интернеккэ үөрэнээччи үөрэх кэмигэр доруобуйатын туруга мөлтөөн, балыыһаҕа тиийбэккэ эрэ, күн сириттэн күрэммитин туһунан хомолтолоох сонуну ааҕарбыт баар суол. Арай эмчит оскуолаҕа баар буоллун, тутатына оҕоҕо бастакы медицинскэй көмөнү оҥордун. Итинник мөкү түбэлтэлэр, арааһа, таһаарыллыа суох этилэр.
«Төгүрүк остуолга» ааһан эрэр сылга Дьокуускайга оскуолалар барыта 524-тэ «суһал көмө» сулууспатын ыҥырбыттарын туһунан Дьокуускай куорат 5 №-дээх орто оскуолатын дириэктэрэ, куорат Думатын депутата Антонина Кычкина эттэ. Үрдүгэр эмчит баар буоллун, итинник хартыына суох буолуох этэ. Ити оскуола бэйэтэ медицинскэй сиэстэрэ штатын тутан үлэлэтэ сылдьар эбит. Сиэстэрэҕэ аҥаардас икки ый иһигэр үөрэнээччилэр 170-на ыалдьыбыттарын, доруобуйаларын туруга мөлтөөбүтүн туһунан эппиттэр уонна көмө оҥорторбуттар. Антонина Алексеевна медицинскэй сиэстэрэ суоҕа эбитэ буоллар, 170-на «суһал көмө» сулууспатын ыҥырыах этибит диир.
Кини: «Медицинскэй үлэһит ханнык да министерствоҕа сыһыарылыннын, сарсыарда 10 чаастан киэһэ 16 чааска диэри оскуолаҕа, оҕолор аттыларыгар эрэ баар буоллун», — диэн эттэ.
Оҕо туһугар эппиэттээх, уолуйбут учуутал кыра да ыарыыга ыҥырыы оҥороро эмиэ баар суол. Мантан «суһал көмө» сулууспатын үлэтэ эмиэ атахтанар. Бастакы уочаратынан оҕоҕо кэлбэккэлэр, кимҥэ кэлиэхтэрэй? Итинтэн сылтаан бу сулууспаҕа чахчы наадыйар киһи ыарыыта бэргиир.
Тэрээһиҥҥэ кыттыыны ылбыт оскуолалар дириэктэрдэрэ үөрэнээччилэр күҥҥэ ортотунан 10-20-тэ медицинскэй көмөҕө наадыйалларын туһунан эттилэр.

Инбэлиит оҕо элбии турар кэмигэр

Биллэрин курдук, билигин дойдубутугар инклюзивнай үөрэхтээһин тэтимнээхтик сайдар. Инклюзивнай үөрэхтээһин диэн тугуй?
Ити термини судургутук быһаарар эбит буоллахха, инбэлиит оҕолору уонна ыччаты хааччахтаабакка, бэйэлэрин саастыылаахтарын кытары тэҥ усулуобуйаҕа үөрэнэллэрин уонна коллектив олоҕор толору кытталларын хааччыйыы диэн. Хас биирдии киһи үөрэххэ быраабын көмүскүүр норуоттар икки ардыларыгар билиниллибит суос-соҕотох инструменынан буолар.
«Төгүрүк остуолга» кыттыыны ылбыт оскуола дириэктэрдэрэ доруобуйалара хааччахтаах оҕолор ахсааннара элбээн иһэрин туһунан бэлиэтээтилэр. Инбэлиит оҕолор үөрэниилэрэ үгүс кэмигэр, ордук медицинскэй үлэһит оскуолаҕа, оҕо саадыгар баар буолара наадата кимиэхэ баҕарар өйдөнөр.
Маны таһынан үүнэн иһэр көлүөнэ ааспыт көлүөнэ дьоннооҕор доруобуйаларын туруга мөлтөөн иһэрэ харахха быраҕыллар. Этэргэ дылы, армияҕа сулууспалыыр кыахтаах ыччаппыт ахсаана улам-улам аччаан иһэр. Аны медицина сайдан, күүһүрэн, киилэ аҥаардаах төрөөбүт оҕолорбут дьон буолаллар. Итинник оҕо доруобуйата мөлтүүрэ биллэн турар.

Медицинскэй ыстаастара ааҕыллыбат

Билигин өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар 65 быраас уонна 332 орто медицинскэй персонал үлэлиир. Били бэрт эрэйинэн ситиһиллэр лицензиялаах оскуолаларга үлэлиир эмчиттэр медицинскэй ыстаастара ааҕыллыбат эбит. Онон саастара ырааппыт, кырдьаҕас быраастар, биэлсэрдэр эрэ үлэлииллэрин туһунан оскуолалар дириэктэрдэрэ бэлиэтээтилэр.
Норуот депутата Александр Уаров: «Ити кыһалҕа туһунан биэс сылы быһа кэпсэттибит, хайдах быһаарыллыбат боппуруоһуй? Маннык быһыыга-майгыга хайа медицинскэй үлэһит оҕо тэрилтэтигэр үлэлиэҕэй? Тоҕо бу боппуруоһу федеральнай министерстволар иннилэригэр туруорбаккытый?» — диэн эттэ.
Кырдьык, хайа медицинскэй идэни баһылаабыт киһи бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсарыгар ыстааһа ааҕыллыбат буоллаҕына, хайдах оҕо тэрилтэтигэр үлэлиэҕэй?

Федеральнай сокуон итэҕэһиттэн

Доруобуйа харыстабылын министрин солбуйааччы Людмила Вербицкая тустаах боппуруоска баар итэҕэстэри туоратар инниттэн Государственнай Думаҕа сокуону көҕүлээһини киллэрэр наадалааҕын ыйда. Кини билигин медицинскэй үлэһиттэр оҕо тэрилтэлэригэр прививка оҥороллорун уонна биирдэ эмэ тиийэннэр оҕолор доруобуйаларын туругун бэрэбиэркэлииллэрин туһунан эттэ. Федеральнай сокуоннар итэҕэстэриттэн-быһаҕастарыттан итинник быһыы-майгы үөскээбитэ бу тэрээһинтэн ырылыччы көстөн кэллэ.
«Төгүрүк остуолга» депутаттар актыыбынай кыттыыны ыллылар. Алена Атласова лицензияны биэрии бэрээдэгин туһунан туоһуласта. Кини актированнай күннэр тустарынан иһитиннэриини хойутаан биллэрэллэрин кириитикэлээтэ. Маннык быһыы-майгы хатыламмата наадатын туһунан эттэ.
Депутат Марфа Филиппова медицинскэй үлэһиттэри «гигиеническэй иитии специалистарыгар» көһөрүү туһунан интэриэһиргээтэ, ханнык функцияны толоруохтарын туһунан ыйыталаста. Үп-харчы боппуруоһуттан итинник уларыйыы буолара көһүтүллэр. Ити киирдэҕинэ, били, медицинскэй ыстаас ааҕыллыыта мэлийэрэ, дьэ, кэлэр дии саныыбын .
Елена Голомарева: «Хас биирдии штатнай единицаны харыстыахтаахпыт. Ордук тыйыс тымныылаах хоту улуустар оскуолаларыгар, оҕо саадтарыгар медицинскэй үлэһиттэр наадалар. Өлөөн сэлиэнньэтигэр 3 оскуола баар. Онно штаттары доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр бэриллибитин кэнниттэн, биир эрэ медицинскэй үлэһит ити үс оскуоланы хааччыйар. Мантан өҥөнү оҥоруу хаачыстыбата мөлтүүрэ биллэн турар», — диэн эттэ.
Депутат Жанна Егорова оскуолаларга баар медицинскэй кабинеттар хааччыллыыларын туһунан ыйыталаста.
Дьокуускай куорат баһылыгын солбуйааччы Евдокия Евсикова 15 сыл устата оскуолалар туспа медицинскэй үлэһит штаттара суоҕун туһунан бэлиэтээтэ. Тустаах үлэһиттэр доруобуйа харыстабылын систиэмэтин иһинэн үлэлииллэрин ыйда. Оҕо саадтарын эмчиттэрэ эрэ киин куорат үөрэҕин управлениетыгар сыһыарыылаахтарын туһунан эттэ.
Дьокуускай куорат «Золотинка» оҕо саадын сэбиэдиссэйэ Мария Окунева медицинскэй үлэһиттэри икки министерствонан хайа тардыы оҕо доруобуйатыгар эрэ охсуулаах буоларын туһунан бэлиэтээтэ. Кини: «Оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолор тэрилтэлэригэр вакцинацияны уонна медицинскэй көрүүнү таһынан доруобай аһылыгынан хааччыйыы боппуруоһа баар», — диэн эттэ.
Мария Окунева: «Оҕолорбут доруобуйаларын тустарыгар Ил Түмэн депутаттара икки министерствоны кытта бииргэ үлэлээннэр, сөптөөх нормативнай-правовой акталары оҥоруохтара диэн эрэнэбин» — диэн этиитин түмүктээтэ.
Депутат Александр Уаров: «Хартыына мөлтөх. Холобурга Сунтаар улууһун ыллахха, аҕыйах ахсааннаах үөрэнээччилээх үс оскуола медицинскэй үлэһитэ суох үлэлии олорор. Бу оҕолорго ким профилактическай үлэни, вакцинацияны ыытар? Билигин дьарҕа ыарыылаахтар элбэхтэр. Арай уруок кэмигэр бүрүүстүбүрдүннэр?» — диэн эттэ. Жанна Егорова: «Статистическай билгэлээһин быһыытынан, 2025 сылга Российскай Федерацияҕа ыччат ахсаана 40% аччыыра күүтүллэр. Онон хас биирдии оҕо, этэргэ дылы, көмүскэ тэҥнээх. Хас биирдиилэрин харыстыах тустаахпыт», — диэтэ.
«Төгүрүк остуол» түмүгэр Антонина Григорьева үүнэр сылга парламент истиилэрин бэлэмнээн ыытыахтарын туһунан эттэ. Чугас кэминэн оскуолалары медицинскэй үлэһиттэринэн хааччыйыы боппуруоһа быһаарыллан, оҕолорбут чөл доруобуйалаах олох киэҥ аартыгар үктэнэллэригэр баҕаран туран суруйуубун түмүктүүбүн.

Людмила НОГОВИЦЫНА.