25

7 августа 2017 11:09

Аармыйаттан куотунуоҥ — бартыбыала суох хаалыаҥ

Аахсыллар биричиинэтэ суох аармыйаҕа ыҥырыллартан куотуммут гражданнарга судаарыстыбаннай гражданскай уонна муниципальнай сулууспа дуоһунастарыгар 10 сыл устатыгар үлэлииллэригэр бобууну кил­лэрэр сокуоҥҥа РФ Президенэ Владимир Путин илии баттаата. Судургутук эттэххэ, казарматтан уонна мотуруос кубригыттан куотуммуттарга.

Уопсайынан, кадрга маннык хаач­чахтааһын Россияҕа үс сыл устатыгар үлэлиир этэ, ол эрэн урукку өттүгэр болдьоҕо суоҕа. Итинник дуоһунастардарга сыһыаннаах бобууну киллэрии кэнниттэн араас инстанция­ларга, ол иһигэр Конституционнай суукка, үҥсүү киириитэ элбээбитэ. Саллаат олоҕун ыарахаттарын сүгэһэр гынар баҕалаах уонна онноооҕор аармыйаҕа барарга бэйэлэрэ көрдөһөр, ол эрээри байыаннай комиссариаттарга аккаас ылбыт дьон, былаас бэрэстэбиитэллэригэр сиэрдээх ыйытыыны биэрэллэрэ: мин судаарыстыбаннай сулууспаҕа киирэрбин тоҕо боптулар?
Чуолаан, Конституционнай судьуйа­лар Чечня Өрөспүүбүлүкэтин парламенын ыйытыгар быһаарыылары биэрэргэ күһэллибиттэрэ. Ол курдук, сэбилэнии­лээх иирсээн уонна терроризмы утары операция кэнниттэн олохтоох уолаттары өр кэмҥэ аармыйаҕа ылбат этилэрэ. Кэлин Генштаб уонна байыаннай комиссариаттар итинник ыҥырыыны сөргүппүттэрэ, ол эрээри улаханнык хааччахтаабыттара. Ол иһин, 2014 сыл тохсунньу 1 күнүттэн аармыйаттан куотунааччылары судаарыстыбаннай сулууспаҕа ылыыны бобуу күүһүгэр киириэҕиттэн Чечняҕа үгүс призывниктар буруйа суох буруйдаах хаалбыттара. Хааччахтыыр нуорма сулууспаттан сытайан туран куотунааччылары уонна атын төрүөтүнэн саллаат буолбатах дьону араарбат этэ, онон Россия сорох сокуону тутуһар гражданнарын бырааптара, дьиҥэр, күөмчүлэммиттэрэ.
Чечня парламенын бэрэстэбиитэлэ Хамзат Дадаев, Конституционнай суукка бэрэстэбиитэлинэн буолан, призывниктар аармыйаҕа сулууспалыахтарын баҕаралларыгар эбэтэр баҕарбаттарыгар болҕомтону тардыбакка, байыаннай сулууспа суолтатын үрдэтиигэ сокуону оҥорооччулар конституционнайа суох сыһыаннарын чорботон бэлиэтээбитэ. Бу түгэҥҥэ кини сөпкө этэр буолан тахсыбыта. Оннооҕор буруйу оҥорбут дьон сууттанан баран, буруйдарын боруостаатахтарына, судаарыстыбаннай дуоһунаска үлэлиир кыахтаналлар, оттон аармыйаҕа сулууспалаабатах призывниктарга маннык бобуу олохторун тухары түһэриллэрэ.
2014 сылтан аармыйаттан куотунааччылар судаарыстыбаннай дуоһунастан матыыларын болдьоҕо быһаарыллыбатаҕа. Оттон билигин суут быһаарбытынан – 10 сыл.
Конституционнай суут итинник болдьоҕо суох бобууну накаастабыл көрүҥэр сөп түбэспэтинэн аахпыта. Онон Госдума депутаттара бобууну 10 сылга диэри сарбыйдылар. Ити быһаарыыны кытта парламент үөһээ палаататыгар сөбүлэспиттэрэ. Оттон президент сокуон анныгар илии баттааһынын туруоран, саҥа нуорманы бигэргэттэ. Бу нуормаҕа ыҥырар хамыыһыйа киһини аармыйаттан куотунааччынан билинэр быһаарыытын туһунан тэрилтэлэр салайааччыларыгар иһитиннэрэр быраабылалара чопчуланар. Манна куотунааччы киһи чунуобунньук үлэтиттэн ууратылларын туһунан военкомҥа иһитиннэрии быһаарыллар. Итини таһынан сокуоҥҥа ыҥырыы (призывной) хамыыһыйатын мунньаҕар туһааннаах түмүк таһаарыллар кэмигэр гражданнар кыттыыларын бэрээдэгэ этиллэр.